Hans Ibelings, architectuurcriticus en hoofdredacteur van A10, grijpt de economische crisis aan om ook The end of an era voor de Nederlandse architectuur af te kondigen (A10, #33, May/June 2010). Tezelfdertijd schreef ik voor de Nationale Houtdag 2010 (donderdag 25 november, Philharmonie Haarlem) een stoutmoedige inleiding onder de titel Het Nieuwe Bouwen. Wie heeft gelijk?

Bouwen in Nederland blijft een kwestie van conservatief vasthouden aan wat men al kent. Het prachtige project Crystal Court in Amsterdam-Buitenveldert met z'n alzijdige western red cedar gevels (TANGRAM Architekten) was helemaal in houtskeletbouw gedacht, maar geen aannemer die eraan wilde, door gebrek aan kennis.

De architectuur verwordt tot interieurarchitectuur. Deze observatie werd me opnieuw duidelijk toen ik deze week GEVEL 2010 in Ahoy te Rotterdam bezocht. Ondanks de voortschrijdende individualisering imiteert het gebouwde landschap steeds meer onze decoratieve interieurs.

Om half tien vertrekken we met de bus richting vliegveld. We passeren het World Expo 2010-terrein dat tussen twee bruggen ligt, aan twee kanten van de rivier. Het Chinese paviljoen, een schotel op pootjes, is vanzelfsprekend het verst klaar.

De chauffeur zet ons af bij het treinstation. Bedoeling is dat we met de Maglev-zweeftrein naar het Shanghai Pudong International Airport gaan. Dit vervoersmiddel is met 431 km/u de snelste trein ter wereld. De 29 km naar de luchthaven overbruggen we in 7,20 minuten.

Deze dag is de eerste (en enige) met gidsende regen en gure winden. Onze bezoeken voeren langs drie bedrijven van de Ouyang Haojie Group in het uitgestrekte industriegebied rond Sjanghai.

Zodra je de stad verlaat, keer je terug in de tijd, zo blijkt ook hier. De gebieden die we in China zien, lopen bepaald niet over van landschappelijk schoon. Het land is vlak, dor en droog. Het weinige groen bestaat vooral uit opvallend jonge bomen die dus kennelijk vrij recent zijn geplant. De greppels en droge grachten liggen vol met vuilnis.

Gisteravond werd het zo laat, dat ik fysiek niet in staat was tot een verslag. Laat worden gold trouwens voor alle dagen. Het valt bij zo'n intensief programma niet mee tijd voor de dagnotulen vrij te maken.

De vermoeidheid blijkt bijvoorbeeld hieruit, zie ik, dat ik het in mijn vorige verslag had over een 'vorkheftruckmachine', waar de eerste drie lettergrepen meer dan volstaan.

Gisteravond verlieten we Beijing vanuit Terminal 3, een schitterend ontwerp van Norman Foster, gebouwd voor de afgelopen Olympische spelen. Het langgerekt vloeiende, schaalvormige gebouw heeft als uitgangspunt een draak. De puntige daklichten verbeelden opstaande schubben.

Xuzhou, dat overigens zo'n 900 km ten zuiden van Beijing ligt en niet ten noorden, zoals ik gisteren schreef, voldoet inderdaad aan de eerste avondindrukken. We zijn op het platteland, en dat ligt nog vijftig jaar in ontwikkeling achter. Het is daar nog de agrarische samenleving van de hooivork en de riek.

Misschien kwam mijn slotverklaring van gisteren gechargeerd over, maar toch klopt die wel. Om een voorbeeld te noemen, de Chinezen hebben de Drieklovendam aangelegd om water van het vochtige zuiden naar het droge noorden te leiden.

Dat klinkt logisch, doeltreffend, ja lovenswaardig. Desalniettemin heeft deze ingreep in het land een desastreuze invloed op het milieu, het hele broze evenwicht van het ecosysteem raakt verstoord.

Ik kom nog even terug op de 'megakippenhokken', zoals ik de torenhoge appartementencomplexen gisteren noemde.

Toparchitect Dietmar Eberle zei hierover op een symposium het volgende: 'Als Chinezen dezelfde eisen zouden stellen als westerse mensen doen aan de grootte van hun woningen, dan zouden de bouwgrondstoffen onmiddellijk uitgeput raken.' We moeten dus blij zijn dat de 1,4 miljard Chinezen zich tevreden stellen met hun woonkazernes.

Met een groep van veertien mensen vliegen we zaterdag 21 maart om 18.00 u. weg van Schiphol, op weg naar een druk maar interessant programma. De meesten zijn afkomstig uit de hout- en bouwmaterialenhandel, één vertegenwoordigt Stichting Keuringsbureau Hout, één Probos en één de Nederlandse houtagenten.

In Beijing is het zeven uur later, wat de rare gewaarwording geeft dat het, de Chinese hoofdstad al naderend, om 01.30 u. al volop licht is. Slapen verschrompelt tot een dutje: het ontbijt wordt al geserveerd. We kijken vanuit de hemel neer op een prachitg getekend bergachtig landschap en dan op de uitgestrekte Gobi-woestijn. Hoe groot China ook is, enorme delen blijken dus niet geschikt voor bewoning of voor zoiets elementairs als landbouw.