Deze dag is de eerste (en enige) met gidsende regen en gure winden. Onze bezoeken voeren langs drie bedrijven van de Ouyang Haojie Group in het uitgestrekte industriegebied rond Sjanghai.

Zodra je de stad verlaat, keer je terug in de tijd, zo blijkt ook hier. De gebieden die we in China zien, lopen bepaald niet over van landschappelijk schoon. Het land is vlak, dor en droog. Het weinige groen bestaat vooral uit opvallend jonge bomen die dus kennelijk vrij recent zijn geplant. De greppels en droge grachten liggen vol met vuilnis.

Allereerst komen we terecht bij Sjanghai Ou Nan Wood, waar ze Russisch lariks en andere houtsoorten opzagen. Opnieuw valt het slechte gastheerschap van de Chinezen dan wel hun pr-blindheid op.

Een ordentelijke presentatie ontbreekt, evenals brochures, koffie, thee en versnaperingen. In de kou lopen we rillend rond over de fabrieksterreinen en door de tochtige hallen met permanente schemer.

Dat blijft toch een vreemde gewaarwording. Zelfs FSC-bedrijven maken in geen enkel opzicht gebruik van de geweldige promotionele mogelijkheden van dit certificaat. Het is meer: de markt vraagt erom, dus ja, dan doen we het maar.

Om de kwaliteit van hun producten aan te geven, melden ze wel op hun websites - zo ze die al hebben - dat ze werken met Italiaanse en Duitse machines. De technische man in onze groep constateert bij de diverse bezoeken dat bijvoorbeeld de afzuigslangen ervan niet goed zijn aangesloten, wat met enkele simpele ingrepen te verhelpen is.

Ook staan ze logistiek vaak niet goed in één lijn opgesteld. Nu krijg je dat werknemers de planken óf zelf óf met een trolley naar de volgende bewerkingsmachine slepen en duwen.

Maar goed, het minimum uurloon bedraagt in China 20 yuan (circa € 2,-), en dat is ook nog bruto. Voor westerse begrippen ondermaatse kost en inwoning zijn dan wel gratis.

Bovendien, hoe meer mensen van de 1,4 miljard Chinezen je aan het werk hebt, hoe minder groot de kans op sociale onrust is. Zo staat bij de bedrijven die we deze dag zien, bij de ingang steeds een jong soldaatje, wiens enige functie het is te salueren bij de aankomst of het vertrek van bezoek.

De twee andere fabrieken van de groep zijn Shanghai Ouyang Haojie Wood en Shanghai Ouyang Haojie Wood Carpentry. In tegenstelling tot de eerste vestiging zijn deze FSC-gecertificeerd. Ze produceren onder meer vloerdelen respectievelijk meubelonderdelen.

In deze drie fabrieken vallen eveneens de slechte arbo-omstandigheden direct in het oog. Delegatieleider Paul van den Heuvel vertelt dat in het nieuwe VVNH-beleidsplan niet alleen iets over legal origin (van het hout) zal staan, maar ook over legal compliance (van de werkomstandigheden aan westerse maatstaven).

Het blijft een proces van kleine stapjes, maar zo gaat dat nu eenmaal in de mensengeschiedenis. In China geldt vooralsnog het volgende voor arbozaken en veiligheidsvoorzieningen als gehoorbescherming, vertelt begeleider Norman Wei: 'De werknemers weten het niet, de werkgevers interesseert het niet.'

Ten besluite van onze studiereis arriveren we bij Artek Furniture, waarvan het hoofdkwartier in Taiwan is gevestigd. Drie sympathieke jonge Chinezen voeren het dagelijks bewind bij dit redelijk geavanceerde bedrijf dat meubels, dhz-meubels en tafelvoet- en ijshockeyspellen maakt. De export gaat onder andere naar de VS en in Europa naar Frankrijk.

Vicepresident Richard Wu en sales engineer Aaron Wang geven een redelijke power point-presentatie, terwijl wij ondertussen koud en hongerig aanvallen op de pizza's die we krijgen voorgeschoteld.

Daarna zwermen we door de bedrijfshallen. Ook hier blijkt dat vele handen licht werk maken, in die zin dat veel mensen steeds slechts één geestdodende handeling verrichten, een levensinvulling waarvoor geen enkel mens bedoeld is.

Om een voorbeeld te geven, toon ik u de lopende band van de dhz-meubelen, u weet wel, die bouwpakketten met wartalige handleiding, zodat je na de montage van de gedachte boekenkast ontredderd tegen een asymmetrische stoel en een droevig plantenbakje zit aan te kijken.

Langs de lopende band staat aan beide zijden een reeks mensen opgesteld die de volgende handelingen verrichten: kartonnen verpakking neerleggen, meubelonderdeel erop leggen, handleiding toevoegen, de lange zijde van de verpakking omvouwen, de andere lange zijde van lijm voorzien, die op de eerste plakken, de korte zijde omvouwen, de andere korte zijde van lijm voorzien, die op de eerste plakken, er een sticker opplakken, het geheel omdraaien, het resultaat op een stapel leggen.

U kent zelf uitrekenen hoeveel mensen hiervoor nodig zijn. Ik zelf telde er een stuk of twaalf. Langs een andere band zitten een stuk of zeven meisjes achter elkaar geduldig het benodigde aantal schroeven af te tellen en in een zakje te doen.

Op de terugweg stapt een deel van ons uit om nog een uurtje inkopen te doen voor het thuisfront. 's Avonds is het afsluitingsdiner in een restaurant waar onder andere Bill en Hillary Clinton hebben gegeten. Zelf vond ik het kruidige diner van de dag ervoor een stuk lekkerder.

Het was de bedoeling dat twee mensen een tafelrede zouden houden over alle lotgevallen van de week. Maar uiteindelijk neemt iedereen het woord, een bewijs dat de studiereis allen is bevallen, niet alleen door wat we hebben gezien en meegemaakt, maar ook doordat de sfeer in de groep uitermate vriendschappelijk en ontspannen was. Ondanks de verschillende samenstelling bleef kliekvorming geheel en al achterwege.

Van de houtagent onder ons nemen we tijdens de borrel afscheid. Hij blijft nog een halve week langer om zaken te doen.