Misschien kwam mijn slotverklaring van gisteren gechargeerd over, maar toch klopt die wel. Om een voorbeeld te noemen, de Chinezen hebben de Drieklovendam aangelegd om water van het vochtige zuiden naar het droge noorden te leiden.

Dat klinkt logisch, doeltreffend, ja lovenswaardig. Desalniettemin heeft deze ingreep in het land een desastreuze invloed op het milieu, het hele broze evenwicht van het ecosysteem raakt verstoord.

Een goed idee moet eerst alzijdig worden doorgelicht, voor je het in gang zet. Dat moet de achteruithollende mensheid steeds weer opnieuw leren.

Als je de kosten voor het enigszins ongedaan maken van de Chinawijde milieuschade aftrekt van de economische groei in procenten, dan schrompelt dit percentage ineen, ja zakt zelfs onder nul: - 4-8%. Zo horen we op de ambassade. China krijgt de rekening hiervoor eerlang voor de knarsende kiezen, en die is dan niet te meer betalen.

Vandaag is weer een toeristische dag, en die verloopt fantastisch. Wederom is het zonnig maar wel behoorlijk fris. We rijden eerst af naar de Tempel van de Hemel, een complex vergelijkbaar met de Verboden Stad, zij het veel kleiner en provisorischer ommuurd.

De tempel zelf is bovendien rond. Hierin mocht alleen de keizer komen om gebeden op te zenden naar de mysterieuze hemel die grote kracht werd toegedacht. Ook dit gebouw en de gebouwen eromheen zijn weer ware kunststukjes in hout.

In de tuinen, op de paden, in de galerijen zijn tal van groepen mensen bezig met verschillende soorten ochtendgymnastiek, al of niet op muziek. Er wordt gezongen, er wordt bewogen - gewoon of met badmintonracket, zwaard of pluimenvoetbal -, en er wordt gekaart en gedominood.

Voor ons is het een dag van genieten, steeds wisselende groepjes vormend om ondertussen gedachten en ervaringen over het houtvak uit te wisselen.

Dan rijden we naar de Chinese Muur, ruim een uur rijden boven Beijing. We nemen afscheid van deze stad (en ons erg goede hotel), want we komen er niet meer terug.

De Chinese Muur, wapen tegen invallende horden uit het noorden, is inderdaad de bezienswaardigheid die alle loftrompetten verdient. Majestueus slingert hij zich als een gestolde achtbaan over bergen en langs dalen tot hij in de verte verdwijnt.

In de glorietijd, ook wel oorlogstijd genoemd, was hij ruim 6.440 m lang. Nu is er nog zo'n 4.000 m van over. Restauratie en renovatie krijgen de volle aandacht en kosten de volle tijd.

Met tweemansgondels ga je ernaartoe, in een matig vaartje, zodat je losjes in de lucht het panorama van muur en bergen in je kunt opnemen. Daarna kun je de muur aflopen, scherp stijgend en dalend en traplopend, zo ver als je kunt of denkt te kunnen.

Het is een ware belevenis waarvan we met erg voldane benen terugkeren. Via een soort eenpersoonsbobslee dalen we ieder in eigen vaart dalwaarts. Het zijn dus eigenlijk drie geweldige ervaringen in één.

Omdat we nog wat tijd overhebben, bezoeken we een ambachtelijke werkplaats waar men cloisonné producten maakt: koperen vaatwerk ingenieus voorzien van kleurig email waarvan de figuren en patronen in goud of een metaal zijn omlijnd. Een prachtig Chinees product met een Franse naam.

Daarna gaat het naar het vliegveld van Beijing (dat buiten de stad ligt) om op het vliegtuig naar Xuzhou te stappen. Met leedwezen nemen we afscheid van onze gids Jason die ons moeiteloos en deskundig terzijde heeft gestaan. Zullen we hem ooit nog treffen onder zijn 1,4 miljard landgenoten?

Xuzhou ligt een uur vliegen ten noordoosten van Beijing. Het is een industriestadje waar veel plaatmateriaal en houtproducten worden geproduceerd. Morgen is een weer werkdag: we gaan vier van deze bedrijven bezoeken.

In het donker - we komen om 20.00 u. aan - rijden we van de vluchthaven naar het hotel.
Ook dat kost een uur. Wat we van de omgeving zien, vormt een sterk contrast met het mondaine Beijing. We gaan vijftig jaar terug in de tijd.

Ons hotel (vijf sterrren) is echter een absoluut weelderige oase in deze verouderde communistische woestijn (één partijster).