Het eerste bezoek gaat vandaag naar het Semenggoh Wildlife Reserve. Voor het eerst zie ik daar in het betrekkelijke wild de oranje mens, de orang-oetan. Het is een groep van elf verwonde dieren, wezen of gewezen huisdieren, die worden getraind om weer in het bos te kunnen terugkeren. Een van de vrouwtjes is hoogzwanger. Sommige laten zich in de opvang zelden of nooit meer zien, zo groot is het bosgebied dat ze tot hun beschikking hebben. Sinds 1975 zijn meer dan 1.000, ook andere bedreigde dieren gehuisvest: zoogdieren, vogels, reptielen, en tevens vertegenwoordigers van de flora. Het centrum doet tevens aan onderzoek en educatie. Voor het eerst krijg ik een oerwoudgevoel: 1. we zitten dieper in het bos; 2. er is een gematigd lawaai van insecten en een enkele vogel. Kan ik daarmee thuiskomen?

Vervolgens vliegen we in 50 minuten naar Miri, dat aan de andere kant van Sarawak vlak bij de driehoek Brunei ligt. Met vliegende spoed worden we met zes terreinwagens door het lieflijke stadje vervoerd naar het idyllische hotel waar we zullen overnachten - zoals je ze alleen ziet in Amerikaanse tv-series. Vervolgens reizen we af naar naar het verblijf van resident Ose Murang (een soort gouverneur) van Miri Division (een soort county of provincie). In het opnieuw uitgebreide ontvangstcomité zitten leden van de plaatselijke Kamer van Koophandel en twee hoofdmannen van de Penan, een van de daar levende inheemse volken. Ook nu staat er weer een bordje met kleine lekkernijen gereed, waarop we veilig aanvallen omdat er een boterhammetje bij ligt.

De resident geeft een uitgebreide uitleg over zijn gebiedsdeel, van verleden naar heden naar toekomst. Er staan ingrijpende ontwikkelingen op stapel om het 2020-industrialisatieplan van heel Maleisië te halen. De inheemse volken vormen hierop een groot probleem: ze blijven liever hun eigen leven leiden, in contact met natuur en bos. De overheid voorziet in scholing, klinieken, infrastructuur enzovoorts, maar slechts enkele stammen willen de moderne tijd in. Wat te doen met deze gordiaanse knoop? Het blijft een proces van vallen en opstaan, in de hoop dat de inheemsen weldra het licht der welvaart zien.

Ose behoort zelf tot de Kelabit, de twee aanwezige Penan-hoofdmannen tot een deel van de stam die wel meegaat in de ontwikkeling. Het is dus niet zo dat er twee duidelijk gescheiden partijen zijn, wat de kwestie diffuus maakt. De sociale paragraaf die de diverse houtkeurmerken hebben opgesteld, blijkt niet op iedere situatie één op één toepasbaar. De praktijk is altijd ingewikkelder.

Als we een duik in de Zuidchinese Zee willen nemen, vlakbij ons hotel, wordt ons dat vanwege de kwallen afgeraden. We wijken uit naar het zwembad, waar de verhalen loskomen. Natuurlijk is een van ons wel eens door zo'n kwal te pakken genomen.

Voor de tweede achtereenvolgende keer krijgen we, nu in een Chinees restaurant, een copieuze vismaaltijd: oesters, mosselen, tijgergarnalen, kortom het hele mariene leven.